Philosophy of Knowledge

อ.ดร.เอนก สุวรรณบัณฑิต

เมื่อกล่าวถึง “ปรัชญาความรู้” ย่อมทำให้ย้อนนึกไปถึงศาสตร์สำคัญคือ ญาณวิทยา (epistemology) ที่เป็นวิชาว่าด้วยความรู้ หรือที่ฝ่ายนักปรัชญาในยุคใหม่เรียกว่า ทฤษฎีความรู้ (theory of knowledge) สิ่งที่สนใจในวงรอบความคิดนี้ย่อมไม่พ้นขอบเขตการศึกษาของญาณวิทยา ทั้งนี้ย่อมศึกษาผ่านประวัติศาสตร์การวิวัฒนาการของวิชาการความรู้ (science of knowledge) ในฐานะบริบทเชิงมโนทรรศน์ของความรู้ (conceptual context of knowledge) ในแต่ละยุค แต่ละกระบวนทรรศน์ความคิด (paradigm of thought) ซึ่งสรุปลงเป็นแต่ละลัทธิทางปรัชญา โดยขบคิดกันใน 2 บริบทสำคัญคือ วิธีการได้มาซึ่งความรู้และประเภทของความรู้ที่เกิดขึ้น

Continue reading “Philosophy of Knowledge”

ความมุ่งมั่นของเดการ์ต

เดการ์ต (Rene Descartes, 1596-1650) เติบโตมาในกระบวนทรรศน์ยุคกลาง ได้รับการอบรมโดยนักบวชเยสุอิต (Jesuit) เป็นชาวคาทอลิกที่ใช้ชีวิตอยู่ตลอดช่วงสงครามศาสนา 30 ปี ระหว่างฝ่ายกษัตริย์ราชวงศ์วาลัวส์คาทอลิกและดยุคราชวงศ์บูร์บองโปรเตสแตนต์

Continue reading “ความมุ่งมั่นของเดการ์ต”

ความดี

ravich01
ดร.รวิช ตาแก้ว

ทรรศนะของนักปรัชญาตะวันตก เชื่อว่า “ความดี” เป็นเรื่องคุณค่าความประพฤติของมนุษย์ ซึ่งเป็นเรื่องที่เกี่ยวข้องกับ “จริยศาสตร์” เป็นการประเมินค่าความประพฤติของมนุษย์ นักปรัชญาที่เชื่อว่า ความดีมีจริงนั้น มีแนวคิดที่แตกต่างกัน 2 กลุ่ม กลุ่มแรกเชื่อว่าความประพฤติเป็นคุณค่าปรนัย (Objective) กล่าวคือ มีจริงในธรรมชาติ และกลุ่มที่สองมีแนวคิดที่เชื่อว่า ความประพฤติเป็นคุณค่าอัตนัย (Subjective) คือ มีอยู่ในความคิดของมนุษย์เท่านั้น

Continue reading “ความดี”

fairness

fairness ความถูกต้อง ผู้แต่ง : รวิช ตาแก้ว ผู้ปรับแก้ : กีรติ บุญเจือ การกระทำที่เป็นความประพฤติย่อมมีเจตนา คือ ชี้แจงได้ว่าเพราะอะไรหรือเพื่ออะไร เจตนาจึงได้แก่ความตั้งใจให้การกระทำเกิดผลตามเป้าหมายนั่นเอง เช่น ขับรถเร็วเพื่ออวดศักดานับเป็นเจตนาเลว ขับรถเร็วเพื่อช่วยชีวิตคนป่วยนับเป็นเจตนา ส่วนมากผลที่ได้จริง ๆ มักจะไม่ตรงกันกับเจตนานัก บางครั้งได้ผลตรงกันข้ามกับเจตนาเสียเลยก็มี เช่น ขับรถเร็วด้วยเจตนาที่จะอวดศักดากลับถึงบ้านเร็ว บังเอิญได้ช่วยชีวิตน้องชาย อีกคนหนึ่งขับรถเร็ว เพื่อนำคนป่วยในขั้นอันตรายส่งโรงพยาบาล บังเอิญรถแฉลบไปชนเสาไฟฟ้าทำให้คนป่วยเสียชีวิต เช่นนี้จะเรียกว่าทำถูกต้องหรือไม่ จะใช้เจตนาหรือผลของการกระทำเป็นมาตรการตัดสินจึงจะถูกต้องเล่า ความถูกต้องอยู่ตรงไหน ฝ่ายยกย่องเจตนา (intention) มีอิมมานูเอล คานท์ (Immanuel Kamt) เป็นอาทิ คิดว่าความถูกต้องอยู่ที่เจตนา ถ้ามีเจตนาดี ไม่ว่าผลจะเกิดขึ้นอย่างไรต้องนับว่าเป็นการกระทำที่ถูกต้อง เช่นผู้มีเจตนาจะขับรถเร็วเกินอัตราเพื่อช่วยชีวิตผู้ป่วยนับว่ามีเจตนาดี อุบัติเหตุที่เกิดขึ้นเป็นเรื่องของความบังเอิญสุดวิสัย เขาควรได้รับคำสรรเสริญว่าเป็นคนดี ทำถูกต้องแล้ว ส่วนผู้ที่ขับรถเร็วเพื่ออวดศักดา ควรได้รับคำตำหนิว่าไม่ร่วมมือรักษาความปลอดภัยบนท้องถนน การสามารถช่วยชีวิตน้องชายจากไฟไหม้บ้านเป็นเรื่องของความบังเอิญ ฝ่ายยกย่องผล มีเบนเธิม (Bentham) และสจ๊วต มิล(Stuart Mill) เป็นอาทิ คิดว่า เจตนาเป็นเรื่องที่มองเห็นกันยาก และเชื่อได้ยากที่สุด แม้เจตนาของตัวเราเองในการกระทำหลายต่อหลายครั้ง เรายังกำหนดไม่ถูกเลยว่าเราทำไปโดยมีเจตนาอย่างไรแน่ เพราะบางครั้งเจตนาเกิดขึ้นร่วมกันหลายอย่างเหลือเกินจนไม่รู้ว่าเจตนาใดมีส่วนอยู่มากน้อยเพียงใด เช่น เราสนใจดูแลพ่อแม่ในวัยชราโดยที่ใจหนึ่งก็คิดว่าเป็นหน้าที่ แต่ก็มีความรู้สึกอยากได้มรดกมาก ๆ ปนอยู่ด้วย … Continue reading fairness

extensionalistic education of philosophy

extensionalistic education of philosophy การศึกษาปรัชญาแบบขยาย ผู้แต่ง : รวิช ตาแก้ว ผู้ปรับแก้ : กีรติ บุญเจือ ความก้าวหน้าแบบขยาย (extensionalistic progress) เป็นข้อสรุปจากข้อความเชื่อว่าความรู้ของมนุษย์เป็นระบบเครือข่ายที่ตายตัว ดังนั้น การเริ่มรู้คือ การจับประเด็นของความรู้ซึ่งอาจจะเป็นตรงไหนก็ได้ในเครือข่ายที่บังเอิญเริ่มรู้ตรงจุดนั้น ต่อจากนั้นก็จะรู้เพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ ในระบบเครือข่ายนั้น ถ้ารู้จริงก็จะรู้ในเครือข่ายเดิมเท่านั้น เพราะไม่มีเครือข่ายอื่นที่มีอยู่จริง ความรู้ใหม่อาจจะเกิดจากบังเอิญรู้จุดอื่น ๆ ของเครือข่าย ซึ่งภายหลังเมื่อใช้สมรรถภาพเหตุผลคิด สักวันหนึ่งจะเข้าใจว่าโยงใยถึงความรู้จุดอื่น ๆ ได้อย่างไร ความรู้ใหม่อาจจะเกิดจากการใช้สมรรถภาพเหตุผลไล่เรียงไปจนถึงความรู้จุดอื่น ๆ ในเครือข่ายก็ได้เช่นกัน อย่างในบทสนทนามีโน(Meno) เพลโทว์แสดงให้เห็นว่า จากข้อมูลที่กำหนดให้ในวิชาเรขาคณิต ซาเครอทิสรู้จักซักถามเป็นขั้นตอนก็สามารถชักนำเด็กไร้การศึกษาคนหนึ่ง ให้สรุปทฤษฎีเรขาคณิตออกมาได้ด้วยความเข้าใจของตนเอง ซึ่งเพลโทว์ก็ต้องการสรุปว่า หากใครรู้จักไตร่ตรองเป็นขั้นตอน หรือมีใครช่วยถามไปเรื่อย ๆ ความรู้ใหม่ ๆ จะเกิดขึ้นได้เรื่อยไปในระบบเครือข่าย จนกว่าจะครบถ้วนหมดทุกประเด็นที่ปัญญามนุษย์จะรู้ได้ ความก้าวหน้าของวิชาการและของความรู้ความเข้าใจปรัชญาตามความเชื่อเช่นนี้เรียกว่า ก้าวหน้าแบบขยาย คือขยายโดยพอกภายนอกเหมือนสิ่งไร้ชีวิต ไม่ว่าจะเป็นเรื่องปรัชญาหรือความรู้อื่นใดก็ตาม การขยายในที่นี้หมายความว่ารู้เพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ จากเดิมโดยไม่ยกเลิกของเดิมเลย นอกจากจะพบว่า ความรู้เดิมผิดพลาดเพราะขัดแย้งกับระบบ ต้องแก้ไขโดยการลบทิ้งเสีย เพราะเมื่อผิดก็คือผิด ไม่มีทางจะกลายเป็นถูกไปได้ Continue reading extensionalistic education of philosophy

สัญชาน

เรื่อง : สัญชาน Topic: perception ผู้แต่ง : สุดารัตน์ น้อยแรม ผู้ปรับแก้ : กีรติ บุญเจือ ประสบการณ์เป็นสิ่งที่บุคคลรับรู้ทางประสาทสัมผัสทั้งห้า คือ ตา หู จมูก ลิ้น และ กาย ซึ่งเป็นประตูรับรู้ “สิ่งเร้า” ต่าง ๆ ทำให้บุคคลรับรู้รูปภาพ เสียง กลิ่น และสัมผัสทางกาย ความรู้จากประสบการณ์หรือความรู้เชิงประจักษ์จะเกิดขึ้น เมื่อมีวัตถุสิ่งเร้าภายนอกมากระทบประสาทสัมผัสแต่ละอย่าง ซึ่งทำหน้าที่ต่างกันและทำแทนกันไม่ได้ เช่น ตาทำหน้าที่เห็นรูป หูทำหน้าที่ฟังเสียง จมูกทำหน้าที่รู้กลิ่น ลิ้นทำหน้าที่รู้รส กายทำหน้าที่รู้สัมผัสที่มากระทบกาย ประสาทสัมผัสเหล่านี้ทำให้บุคคลสามารถรับรู้คุณลักษณะต่าง ๆ ของสิ่งทั้งหลายในหลาย ๆ ด้าน และทำให้บุคคลมีความรู้ในสิ่งรอบ ๆ ตัว ประสบการณ์มี 2 ชนิด คือ ประสบการณ์ภายนอก และประสบการณ์ภายใน ประสบการณ์ภายนอกเป็นการรับรู้ของระบบประสาทสัมผัสทั้งห้า อาจเรียกว่า ความรู้สึก (sensation) ส่วนประสบการณ์ภายในคือ กระบวนการที่จิตทำหน้าที่ภายใน โดยการคิดทบทวนหรือคิดตรึกตรองในเรื่องต่าง ๆ อันเป็นผลจากการนำเอาความคิดต่าง ๆ มาผสมผสานกัน เรียกว่า มโนภาพ … Continue reading สัญชาน