ภววิทยา

ภววิทยา

ผศ.(พิเศษ) ดร.เอนก สุวรรณบัณฑิต…

ภววิทยา (Ontology) เป็นการศึกษาเรื่อง สภาวะแห่งสิ่งเป็นอยู่/สิ่งมีอยู่ (Being state) โดยมองว่า สิ่งเป็นอยู่ (Being) มีอยู่จริง และมีเพียงสิ่งไม่มีอยู่ (nothingness) ที่ไม่มีอยู่จริง สรรพสิ่งล้วนอุบัติขึ้น ดำรงอยู่ และมีความสัมพันธ์กับสิ่งอื่น (relation) ผ่านการรวมกลุ่มหรือสัมพันธ์ในรูปแบบต่างๆ โดยที่ตัวของมันเองต้องทนรับกับการดึงรั้ง การบีบคั้น การหน่วงเหนี่ยว (tension) จากรอบข้าง ในขณะที่ตัวของมันเองมีศักยภาพ (potentiality) ในการวิวัฒนาการไปสู่ที่สุด (ultimate) ของตัวมันเองได้ โดยในขณะปัจจุบัน มันแสดงตนปรากฎอย่างไร (actuality) และจะมีการแปรสภาพ (becoming) ไปอย่างไร โดยการสอดประสานและการแทกแซงอย่างต่อเนื่อง (continuity) เพื่อให้สิ่งต่างๆ ดำเนินไปสู่ความสมดุล เป็นวัฎจักรของการเป็นอยู่ตามความเป็นจริง (อุดมคตินิยม/idealism)

ดังนั้น จึงพิจารณาได้ว่า การคิดปรัชญาในระดับลึกซึ้ง จะต้องใช้หลักภววิทยาเพื่อไตร่ตรองสิ่งมีอยู่ใน 5 ลักษณะ ได้แก่

Relation เมื่อจำแนก origin ของสิ่งมีอยู่แล้ว ต้องพิจารณาจากการมีอยู่เป็นสิ่งแรก สิ่งเดียว กระทำต่อความว่างเปล่า (space) เมื่อมี 2 สิ่ง สองสิ่งนั้นกระทำต่อกันอย่างไร มีลำดับชั้น (categories of being) อย่างไร มีความสัมพันธ์ต่อกันอย่างไร ซึ่งสามารถพิจารณาได้จาก คุณลักษณะของ preposition ได้แก่ 1) in, on, at 2) near, far 3) inside, outside 4) under, over, below, above 5) around, among, between 6) through, behind, in front of 7) along, across 8) toward, opposite 9) into, out of และ 10) up, down ซึ่งพิจารณาได้ในระดับของแรง (power และ force) หรือ หากมองเป็นสสารนิยมก็มองเป็นพลังงานอย่างฟิสิกส์ (energy) ทีกระทำต่อสิ่ง 2 สิ่งขึ้นไป

Potentiality เป็นพลังภายในของสิ่งเป็นอยู่ เป็นพลังที่สิ่งนั้นจะมีความสามารถ (ability) ในการพัฒนาตนเองไปสู่ภาวะสูงสุด เป็นพลังเชิงคุณภาพที่จะทำให้สิ่งนั้นพัฒนาตนเองให้ดีขึ้น หรือภาวะตามวัฎจักรของตน เป็นความเป็นไปได้ที่สิ่งมีอยู่จะบังเกิดขึ้น ปรากฎขึ้นเต็มรูป โดยศักยภาพพิจารณาได้ว่าเป็นพลังแห่งการเคลื่อน (motion) พลังแห่งการเป็นสาเหตุ (causality) พลังแห่งการกระทำอย่างมีเหตุผล (ethics) และ พลังแห่งชีวิต (physiology) เช่น พลังของเมล็ดที่จะเติบโตไปสู่การเป็นต้นไม้ และเป็นพลังที่จะนำต้นไม้ไปสู่การตายในที่สุด โดยเหลือพลังแห่งชีวิตไว้ในเมล็ดอื่นอีกมากมาย

Actuality เมื่อสิ่งเป็นอยู่มีสภาวะความเป็นจริงในขณะนั้น อันเป็นสิ่งที่แสดงออกของความมีอยู่ได้อย่างชัดแจ้ง (distinguish) เป็นความเป็นจริงของสิ่งนั้นที่เรารู้ได้ ประเมินได้อย่างชัดเจน (concrete) ในจุดนี้สิ่งมีอยู่จะไม่แสดงศักยภาพที่จะแปรเปลี่ยนกลายสภาพไปเป็นอย่างอื่น เป็นแหล่งกำเนิดศักยภาพที่จะสร้างสรรค์สิ่งอื่นต่อไปได้ หรือเป็นจุดที่สิ่งมีอยู่แสดงภาวะเสถียรภาพ (qua) ซึ่งเรารับรู้ได้ว่าอยู่ตรงจุดใดของศักยภาพของสิ่งมีอยู่นั้น

Becoming เมื่อสิ่งเป็นอยู่มีการเปลี่ยนแปลงอยู่เสมอ มันจึงมุ่งที่แปรเปลี่ยนกลายสภาพไปตามแรงดึงรั้ง บีบคั้นหรือหน่วงเหนี่ยว เป็นภาวะที่ไม่คงที่ (constant) เป็นภาวะของกระบวนการ (process) ที่มุ่งไปสู่ภาวะที่บริบูรณ์ (pure perfect) ผ่านการเปลี่ยนแปลงของ movement และ evolution ซึ่งเป็นการมุ่งไปข้างหน้า (move toward) พิจารณาได้ว่า เป็นส่วนที่อยู่ระหว่าง actuality กับ ultimate ของสิ่งเป็นอยู่นั้น

Continuity ในการที่สิ่งเป็นอยู่จะมุ่งไปข้างหน้าด้วย movement บนพื้นที่และเวลา (space and time) ซึ่งถ้ามีอยู่ไม่สิ้นสุด การเคลื่อนไปนั้นก็จะต่อเนื่องและไปเรื่อยๆ (smooth-flowing) เป็นภาวะเชื่อมต่อกัน (being connected) แต่ถ้ามีจำกัด ก็จะความเป็นขนาด (magnitude) เกิดขึ้น ทำให้ขาดช่วง เห็นเป็นส่วนๆ เป็นความสิ่งแยกกัน (discrete) เป็นการมีอยู่ที่เป็นอิสระจากกระบวนการที่ดำเนินไป เป็น actual being ในขณะนั้น

การสนใจภววิทยาก็เพื่อที่จะเข้าใจความเป็นจริงของสิ่งเป็นอยู่/สิ่งมีอยู่ และเข้าใจแนวคิดคำอธิบายต่างๆ ว่าเป็นการเชื่อมโยงแนวคิดกับคำอธิบายบนฐานคิดใด อย่างไร แสดงความเป็นจริงของสิ่งเป็นอยู่นั้นได้สมเหตุสมผลเพียงใด และเปิดพื้นที่สำหรับการเข้าใจเพื่อการตีความอย่างปรัชญา (hermeneutics) ซึ่งจะทำให้พ้นไปจากพิจารณาเพียงคำ (noun) นิยาม คำอธิบาย และภาวะคู่ตรงข้ามในบริบทจำเพาะ แต่เป็นการเปิดพื้นที่สำหรับการคิดที่กว้างขวางออกไปในมิติต่างๆ และย่อมทำให้เกิดแนวคิดอภิปรัชญาใหม่ๆ ต่อไป

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s