ดีงามกับความสุขแท้ตามความเป็นจริง

อ.ดร.รวิช ตาแก้ว

….

                    หากยอมรับว่า มนุษย์มีองค์ประกอบพื้นฐาน 2 ส่วน คือ กายและจิต ความสุขแท้ตามความเป็นจริงของมนุษย์มีทรรศนะที่แตกต่างกัน  สำหรับบริบทวัฒนธรรมไทย ความดีงามที่ให้ความสุขแก่ชีวิต ในทรรศนะของพระพุทธศาสนา ความสุขหรือประโยชน์ในการกระทำความดี มี 3 ประการ คือ ประโยชน์ขั้นตาเห็น ประโยชน์ขั้นเลยตาเห็น และประโยชน์ขั้นจุดหมายสูงสุด

                    ความสุขแท้ตามความเป็นจริงของวัฒนธรรมไทยตามแนวคิดพระพุทธศาสนา จึงมี 3 ระดับ ความสุขระดับแรก คือ ความสุขขั้นตาเห็น เป็นความสุขที่ทุกคนสามารถมองเห็นได้สายตา กล่าวคือเมื่อประกอบคุณงามความดีทำให้จิตใจของผู้ที่กระทำความดีมีความสุขที่เห็นได้จากผิวพรรณผ่องใส มีจิตใจร่าเริง ผลของการประพฤติดีจึงทำให้จิตใจและร่างกายงดงาม ซึ่งเห็นได้ด้วยสายตาของคนทั่วไป เป็นความสุขที่เห็นได้

                    ความสุขระดับที่ 2 ความสุขขั้นเลยตาเห็น เป็นความสุขที่เกิดขึ้นแก่จิตใจของผู้ปฏิบัติ ซึ่งไม่สามารถมองเห็นได้ด้วยตา แต่ผู้ปฏิบัติรับรู้ได้และรู้ว่าเป็นความสุขที่เกิดขึ้นจากการปฏิบัติ ความสุขขั้นเลยตาเห็นนี้หากเชื่อว่า จิตวิญญาณนี้ไม่สูญสิ้นเมื่อจิตวิญญาณละออกจากร่างกาย ความสุขที่ได้รับจากการประพฤติดีก็จะได้รับในภพที่ขั้นเลยตาเห็น

                    ความสุขระดับที่ 3 ความสุขขั้นจุดหมายสูงสุด เป็นความสุขที่เกิดขึ้นแก่จิตใจของผู้ปฏิบัติที่สามารถเข้าถึงจุดหมายสูงสุด กล่าวคือถึงขั้นพระนิพพาน  ซึ่งไม่สามารถมองเห็นได้ด้วยตา แต่ผู้ปฏิบัติรับรู้ได้และรู้ว่าเป็นความสุขที่เกิดขึ้นจากการปฏิบัติเป็นความสุขที่เกิดขึ้น ความสุขขั้นเลยตาเห็นที่เป็นจุดหมายสูงสุดนี้หากเชื่อว่า จิตวิญญาณนี้ไม่สูญสิ้นเมื่อจิตวิญญาณละออกจากร่างกาย จิตวิญญาณนั้นสามารถละได้จากการเสพความสุขทางโลก และจะไม่เข้ามาเกี่ยวข้องกับการเวียนว่ายตายเกิดโลกในขั้นโลกียะอีกต่อไป ซึ่งเป็นความสุขขั้นเป้าหมายสูงสุดในพระพุทธศาสนา

                    ในทรรศนะของปรัชญา แต่ละกลุ่มมีความเชื่อที่เกี่ยวกับความสุขในทรรศนะที่แตกต่างกัน (ดู บทที่ 2 หน้า 93 – 96) ความสุขในทรรศนะของบริบทวัฒนธรรมไทยสอดคล้องกับความสุขของกลุ่มหาความรู้ ซึ่งยอมรับว่า คุณธรรมคือความรู้ และความรู้คือความสุข ซึ่งกีรติ บุญเจือ (2557: 9) อ้างถึงแอร์เริสทาทเทิลที่ได้เรื่องความสุขไว้ว่า

     “…แอร์เริสทาทเทิลได้นิยาม ความสุขแท้ไว้ว่า เป็นกิจกรรมของจิตวิญญาณตามคุณธรรม (activity of the soul in accordance with virtue) และได้ชี้แจงว่า ถ้าความสุขเป็นกัมมันตภาพ (activity) ของจิตวิญญาณตามคุณธรรม ซึ่งตามเหตุผลก็ควรเป็นกัมมันตภาพตามคุณธรรมสูงสุด (highest virtue) และนั่นก็คือสิ่งดีสูงสุด (best thing) ในตัวเรา ไม่ว่ามันจะได้แก่การใช้เหตุผลหรือสิ่งอื่นใดในธาตุนี้ (in this element) ที่ถือกันว่าโดยธรรมชาติเป็นบรรทัดฐานหรือแนวปฏิบัติของเรา และอาจจะคิดให้สูงขึ้นไปโดยถามว่าเป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์หรือเป็นส่วนศักดิ์สิทธิ์ที่สุดในตัวเรา และถ้าได้ทำกิจกรรมหรือแสดงกัมมันตภาพตรงตามคุณธรรมที่เหมาะสมก็ถือว่าได้ว่าเป็นความสุขที่สมบูรณ์แบบ”

                    นอกจากนั้น กีรติ บุญเจือ (2557: 12) ยังได้อ้างถึงแอร์เริสทาทเทิลได้กล่าวถึงปัญญาไว้ว่า

“…ปัญญาในสภาพบริสุทธ์ (katharos nous) มีสภาพเหมือนสสารบริสุทธิ์และมีคุณสมบัติคงตัวนิรันดร เพราะเป็นส่วนหนึ่งของ The Unmoved Mover หรือ The First Mover (องค์ปฐมกร) ซึ่งอยู่นอกบรรยากาศของโลก ปัญญามนุษย์คือส่วนหนึ่งของปัญญาบริสุทธิ์ที่มาอยู่ในสภาพถูกจำกัดด้วยร่างกายที่เป็นสสาร ส่วนเชื่อมประสานระหว่างกายกับปัญญา คือจิตและชีวิต อันเป็นผลพวงที่เกิดขึ้นโดยอัตโนมัติ เมื่อปัญญามาเป็นแบบของกายมนุษย์ จิตและชีวิตจึงเป็นสิ่งชั่วคราวและเปลี่ยนแปลงไปตามสภาพแวดล้อมจนกว่าปัญญาจะออกจากร่าง จิตและชีวิตก็หมดภาระดับสูญไป ปัญญาของมนุษย์จึงเป็นความจริงอันติมะอีกอย่างหนึ่ง และนี่คือเหตุผลอธิบายว่า ปัญญาของมนุษย์เป็นอมตะ เรียกว่า จิตวิญญาณ (soul) เฉพาะขณะอยู่ในร่างกายเท่านั้น ออกจากร่างกายไปก็หมดสภาพเป็นจิตวิญญาณกลายเป็นปัญญาบริสุทธิ์”

                    ดังนั้น ทรรศนะเรื่องความสุขแท้ตามความเป็นจริง ในทรรศนะตามบริบทวัฒนธรรมไทยที่ใช้คำว่า “ดีงาม” เป็นเกณฑ์การตัดสินเรื่องความสุขแท้ตามความเป็นจริง จึงเป็นแนวทางเดียวกับในทรรศนะของนักปรัชญากลุ่มมีความเชื่อว่าความรู้คือความสุข เพราะดีงามเป็นความรู้ที่เกี่ยวข้องความดีและความงามที่ต้องควบคู่กันเสมอ ซึ่งขาดอย่างหนึ่งอย่างใดไม่ได้

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s