ปรัชญาศึกษา: บทนำ

ความเข้าใจเบื้องต้น      

คนทั่วไปสนใจปรัชญา อยากรู้ว่านักปรัชญาคิดอะไร ลึกลับแค่ไหน ภาษาปรัชญาดูจะเป็นภาษาที่ยุ่งยาก ใช้คำยาก อ่านไม่ค่อยเข้าใจ  แต่ทุกคนอยากอ่านปรัชญาแล้วรู้สึกว่าเขาเข้าใจจริงๆ บรรยากาศการศึกษาปรัชญา ควรเต็มไปด้วยมิตรภาพและความหวังดีต่อกันอย่างจริงใจ ไม่อวดรู้อวดฉลาด อย่าหลงตนเร็วเกินไปว่ารู้ปรัชญาการรู้ถึงขั้นนักปรัชญาเป็นเรื่องของความสามารถและโอกาสเฉพาะตัว ช่วยกันได้แต่ทำแทนกันไม่ได้

การเรียนปรัชญา จะต้องสร้างเนื้อหาปรัชญาใหม่ และมีการเรียนที่ไม่ใช่เรียนเป็นเรื่องๆ แต่ต้องใช้ปัญญา คิดปัญหาและหาคำตอบปรัชญาใหม่ (กีรติ บุญเจือ, 2559)

ชาวปรัชญา หมายถึง ผู้มีปรัชญาอยู่ในใจทั่วไป มีความสนใจ อยากรู้ อยากเรียน อยากฉลาด

ปรัชญา เป็นศัพท์บัญญัติเพื่อแปลคำว่า philosophy

ปรัชญา มาจากภาษาสันสกฤต “ชญา” แปลว่า รู้ เข้าใจ เมื่อเติม “ปร” นำหน้า จึงแปลว่า ความปราดเปรื่องหรือความรอบรู้

Philosophy = philos + sophia

philos แปลว่า ผู้มีความรัก

philia แปลว่า ความรัก

philein แปลว่า รัก

philo te แปลว่า ฉันรักเธอ

sophia แปลว่า ความปราดเปรื่อง

Philosophia แปลว่า ความรักหรือความปรารถนาจะเป็นผู้ปราดเปรื่อง

 

ปัญญามนุษย์คิด 2 เรื่อง

  1. คิดสิ่งภายนอก  เรียกว่า ความเป็นจริง (reality)
  2. คิดสิ่งภายใน เรียกว่า ความจริง (truth) เช่น อะไรค้ำประกันความจริง/ไม่จริง, ความมีคุณค่า/ไม่มีคุณค่า, เป็นประโยชน์/ไม่เป็นประโยชน์

เมื่อมีมนุษย์ 2 คนขึ้นไป ก็เกิดภาษาเป็นตัวเชื่อม จึงเกิดการเรียนรู้

การเรียนปรัชญาก็เพื่อรู้ปัญหาที่ยังแก้ไม่ตก ปัญหานั้นเป็นปัญหาอะไรก็ได้ ปัญหาเหล่านี้บ้างก็ความรู้เฉพาะสาขาวิชานั้นๆ มาตอบไว้แล้ว เป็นความรู้ที่ตายตัวแล้ว แต่ในบางปัญหาก็ยังไม่สามารถให้คำตอบที่แน่นอนตายตัวได้ จึงยังเป็น “ปัญหาปรัชญา” ต่อไป

ปรัชญามุ่งหา “คำตอบที่เป็นไปได้” นั่นคือ 1) มีเหตุผลสนับสนุนให้เห็นว่าเป็นคำตอบได้ หรือ 2) คำอธิบายคำตอบก็ไม่ขัดแย้งในตัวเอง และ 3) ไม่ไร้ความหมาย

ปัญหาปรัชญา เกิดจากสมรรถนะคิดของมนุษย์ จึงต้องฝึกมองให้เห็นปัญหาไว้ให้มาก ย่อมได้เปรียบผู้ที่มองไม่เห็นปัญหา

  • เพื่อรู้จักมองเห็นปัญหาที่คนธรรมดามองเองไม่เห็น
  • เพื่อรู้จักมองหาคำตอบทุกคำตอบที่เป็นไปได้
  • เพื่อรู้จักเก็บส่วนดีจากทุกคำตอบมาเป็นหลักยึดเหนี่ยวของตน

 

การรู้จักมองหาคำตอบทุกคำตอบที่เป็นไปได้ ประกอบด้วย

  • เมื่อรู้ปัญหาแล้วก็พยายามพิจารณาคำตอบทุกคำตอบที่สามารถสืบเสาะหามาได้
  • พยายามเปรียบเทียบเพื่อศึกษาดูความแตกต่างกัน
  • แยกเป็นพวกๆ ไว้เพื่อสะดวกในการเข้าใจ
  • คำตอบที่หลงเหลือก็จะต้องเพิ่มเติมให้สมบูรณ์ยิ่งขึ้น
  • วางใจเป็นกลางแก่ทุกๆ ฝ่ายของคำตอบ

ผลที่เกิดจากการได้ศึกษาปรัชญา

  • อ่านใจคน นั่นคือ อ่านความคิด ความเชื่อของผู้อื่นได้
  • เห็นความสัมพันธ์ระหว่างวิชาต่างๆ ทุกวิชาเกิดจากแม่คือปรัชญา และเติบโตไปเป็นวิชาเฉพาะ แต่ก็ยังมีปรัชญาประยุกต์ที่ตามผลสรุปของวิชาต่างๆ เพื่อมองหา “ปัญหาปรัชญา” ต่อไป
  • เห็นความสืบเนื่องของความคิดมนุษย์ตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน คือรู้แนวความคิด แนวทางคำถาม คำตอบและแนวทางปฏิบัติตามแนวความคิดนั้นๆ และแนวความคิดอื่นๆ ในยุคก่อนหน้า ในยุคเดียวกัน และในยุคต่อๆ มา

 

ปรัชญาสกุลความคิดกีรติ บุญเจือ คิดอะไร?

ศาสตราจารย์กีรติ บุญเจือ ราชบัณฑิตสาขาปรัชญา ผู้ก่อตั้งหลักสูตรปรัชญาดุษฎีบัณฑิตสาขาปรัชญาและจริยศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฎสวนสุนันทา ได้วางรากฐานการเรียนปรัชญาและได้กำหนดสกุลความคิดปรัชญาเพื่อเป็นสารัตถะในการเรียนการสอนปรัชญาของหลักสูตรฯ โดยนิยามดังนี้

“ปรัชญาคือ วิชาว่าด้วยปัญญา”

 

Philosophy is the knowledge about mind: its nature and activities for internal outcome and external outcome

การเรียนปรัชญาของสกุลลความคิดนี้มีพื้นฐานจากปรัชญากระบวนทรรศน์ 5 (paradigm of thought, Kirti 2004) และหลักสัญชาตญาณ 4 (instinct of being, Kirti 2013) เพื่อจะสร้างเนื้อหาปรัชญาใหม่ และมีการเรียนที่ไม่ใช่เรียนเป็นเรื่องๆ แต่ต้องใช้ปัญญา คิดปัญหาและหาคำตอบปรัชญาใหม่

 

สรุป

ปรัชญาเป็นวิชาที่เกิดจากการคิดของมนุษย์ เมื่อมนุษย์คิดได้และมีคำถามก็คิดต่อเพื่อหาคำตอบ ทุกๆ การคิดคือสิ่งที่มนุษย์สนใจ อยากรู้ อันเป็นที่มาของศัพท์ philosophy ทั้งนี้อะไรที่มนุษย์คิดกันนั้นต้องคิดให้ถึงระดับปรัชญาคือ ความเป็นจริงและสิ่งค้ำประกันความจริง ทั้งนี้ปรัชญาเน้นให้มองหาคำตอบทุกคำตอบที่เป็นไปได้ สมรรถภาพคิดของมนุษย์จึงไม่เพียงอยู่ที่สมรรถภาพสมองแต่อยู่ที่จิต (mind) และความอยากรู้อยากฉลาดของมนุษย์นำไปสู่การสนใจในเนื้อหาความรู้ต่างๆ ที่ได้มีการคิดและตกทอดไว้จนถึงปัจจุบัน

 

อ่าน ปรัชญาศึกษา: บทที่ 2 การสอนอย่างปรัชญา

One thought on “ปรัชญาศึกษา: บทนำ

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s