รตินิยม

รตินิยมลัทธิ (Hedonism) มาจากคำว่า Hedone แปลว่า ความพึงใจ (pleasure) ความหวานชื่น (sweet)  ลัทธิความคิดที่อาจกล่าวได้ว่าเป็นอัตนิยมอย่างเต็มกำลังและ  มักถูกยกเป็นตัวอย่างเมื่อต้องการกล่าวถึงความเห็นแก่ตัวเสมอ แต่นั่นเป็นการมองด้วยทรรศนะที่ผิดพลาดว่าผู้นับถือลัทธินี้มักถือว่าการใช้ชีวิตอย่างฉลาด ได้แก่ การกอบโกยหาความบันเทิงให้มากที่สุดในทุกโอกาส เพราะพรุ่งนี้เป็นของไม่แน่ วันนี้ยังไม่ตาย พรุ่งนี้ไม่แน่ ให้ฉวยโอกาสเสียให้เต็มที่ ในแต่ละขณะที่ยังมีลมหายใจอยู่ แต่แท้จริงแล้วกลุ่มนี้ประกอบด้วยเหล่าซาฟฟิสต์ (sophist) หลายท่านที่มีความเห็นว่าเป้าหมายสูงสุดของชีวิตมนุษย์คือ ความสุข โดยความสุขนี้หลายคนมองว่าเป็นความสุขทางผัสสะ แต่ในทางปฏิบัติแล้ว ความสุขของกลุ่มนี้มักเป็นเรื่องชื่อเสียง  เป็นผู้มีเพื่อนมาก เป็นผู้มีความรู้หรือเก่งศิลปะ 

อย่างไรก็ตาม แนวคิดของลัทธินี้ เน้นว่าการมุ่งแสวงหาความสุขให้แก่ตนเองมากที่สุดเท่าที่จะมากได้ ความสุขของตนเองจึงเป็นสิ่งที่สำคัญมากกว่าความสุขของคนอื่น เพราะไม่มีความสุขใดจะมีคุณค่าและประเสริฐยิ่งไปกว่าความสุขส่วนตัว การเน้นความสุขนี้ทำให้อาจเรียกได้ว่า มีเป้าหมายของชีวิตแบบสุขนิยม eudaimonian)  กลุ่มนี้มีเกณฑ์ตัดสินความดีว่า อะไรที่ทำแล้วตนเองเป็นสุขที่สุด คือ ดีที่สุด ถ้าจะทำเพื่อผู้อื่นบ้าง ก็คำนวณแล้วว่า จะมีผลตอบแทนที่จะกลับมาแก่ตนเองด้วย จะไม่มีการลงทุนแบบสูญเปล่า เช่น โพรแทกเกอเริส (Protagoras, 490-420 ก.ค.ศ.) ได้ชี้ว่า มนุษย์คือเครื่องมือวัดสรรพสิ่ง (man is the measure of all things) นั่นคือมนุษย์แต่ละคนจะเป็นผู้ตัดสินเองว่าอะไรเป็นความจริง อะไรเป็นความดี ไม่มีคนสองคนที่จะตัดสินเหมือนกันไปทุกด้าน ดังนั้น จึงไม่มีเกณฑ์สัมบูรณ์ในการตัดสินความประพฤติใดว่าดี-ชั่ว มนุษย์จึงกระทำการเพื่อแสวงหาความสุขได้ตามเกณฑ์เฉพาะตนที่แตกต่างกันไป แอเริสทิเปิส (Aristippus, 435-366 ก.ค.ศ.)  แห่งสำนักไซเรเนอิค (Cyrenaicism) มีความเห็นว่า ความสุข คือความพึงพอใจทางผ่านจากผัสสะ (pleasure of sense) เป็นครั้งๆ (pleasure of the moment) โดยมีหลักการแสวงหาความสุขว่า คนฉลาดย่อมรู้จักแสวงหาความพึงพอใจให้มากที่สุดในทุกโอกาสให้เต็มที่ แม้จะมีอะไรเกิดขึ้นก็ตาม ความสุขทางกายเป็นสิ่งที่ดีที่สุด ความสุขเหล่านี้จบในตัวเองและไม่เป็นวิถีนำไปสู่สิ่งอื่นอีก มนุษย์แสวงหาความสุข โปรแทกอรัส (Protagoras, 490-420 ก.ค.ศ.) เน้นว่าความรู้เป็นความรู้สึกในขณะนั้น (momentary sensation) และเป็นการไร้สาระที่จะคิดคำนวณความพึงพอใจในอนาคตเพื่อให้สมดุลกับความเจ็บปวดในชีวิต ศิลปะในการใช้ชีวิตคือ การใช้ชีวิตที่เต็มไปด้วยความสุข สนุกสนาน เท่าที่เป็นไปได้ในทุกขณะ  ทั้งนี้ การใช้ชีวิตจะเป็นไปตามแนวทางของเหตุผล (guidance of reason) และมีการควบคุมตนเอง (self control) เพื่อที่จะจำกัดความสุขเพื่อที่จะลดความเจ็บปวดลงให้น้อยที่สุดด้วย

ดังนั้น แนวคิดรตินิยมนี้ จึงตรงกันเกี่ยวเนื่องกับแนวคิดแอพพิคิวเรียน (Epicurean) ของแอพพิควิเริส (Epicurus,  341-270 ก.ค.ศ.) รวมไปถึงแนวคิดปัญญานิยมที่เน้นความรอบรู้ (doctrine of prudence) ของซาคเครอทิส (Socrates, 470-399 ก.ค.ศ.) ด้วย ทั้งนี้ โจเซฟ บัทเลอร์ (Joseph Butler, 1692-1752) ได้ชี้ว่า ความพึงพอใจนั้นจะต้องเป็นความพึงพอใจที่เป็นวัตถุวิสัย เมื่อหิวก็ต้องกิน เมื่ออยากรู้ก็ต้องได้รู้ เมื่อเปล่าเปลี่ยวก็ต้องมีคนมาอยู่เป็นเพื่อ แต่คนเราจะกินของหวานไม่ใช่เพราะว่าหิว แต่เป็นเพียงความพึงพอใจที่ของหวานนั้นให้แก่เรา ต่อมาแนวคิดประโยชน์นิยม (Utilitarianism) ของเบนธัม (Jeremy Bentham, 1748-1832 ) ได้สนับสนุนแนวคิดรตินิยมทั้งในเชิงจิตวิทยาและทฤษฎีศีลธรรม แม้จะพบ paradox ในบางกรณีที่จะต้องทำเพราะคิดว่าจะได้ความสุข (one think will give) กับการทำเพราะจะได้ความสุขอย่างแน่นอน (really will provide)

รตินิยมอาจเป็นพื้นฐานของอัตนิยม เป็นรากฐานของแนวคิดว่ามนุษย์เห็นแก่ตน แต่ในการปฏิบัติตามลัทธิรตินิยมนั้นก็มีแนวทางรตินิยมถือการพิจารณาการกระทำที่มีคุณค่าทางจริยธรรม คือ วิถีให้ได้มาซึ่งความสุข ดังนั้น อะไรที่ทำแล้วไม่สุข จึงไม่ใช่จริยธรรมของรตินิยม ซึ่งต่อมาได้พัฒนาเป็นอัตตัตถนิยมเชิงจิตวิทยา (psychological egoism) คือ ธรรมชาติของมนุษย์ในฐานะสิ่งมีชีวิตที่ยึดถือตนเองเป็นศูนย์กลางจักรวาลและมุ่งเน้นสิ่งที่จะจูงใจตนเองได้ คือ การตอบสนองความต้องการต่างๆ และหลีกเลี่ยงความเจ็บปวด

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s