ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง: การประยุกต์ใช้ในระดับครอบครัว

อ.ดร.สิริกร อมฤตวาริน

เมื่อน้อมนำปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงมาใช้ในระดับปัจเจกบุคคล แต่ละบุคคลย่อมตีความปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงได้แตกต่างหลายหลาย หากแต่อยู่ในเกณฑ์ของปรัชญหลังนวยุคสายกลางคือ การพัฒนาคุณภาพชีวิตเพื่อความสุขแท้ตามสัญชาตญาณปัญญา และพิจารณาการกระทำต่างๆ ด้วยองค์ประกอบคุณธรรม 4 คือ ประกอบด้วยความรอบคอบ ความกล้าหาญ ความพอเพียงและการแบ่งปัน  และ หลักเมตตา 6 เขาย่อมก้าวไปบนเส้นทางของการพัฒนาคุณภาพชีวิตของเขาเอง

หากแต่บุคคลย่อมไม่ได้อยู่ตัวคนเดียวในโลก ดังนั้นระดับย่อยที่สุดของสังคมที่เกี่ยวข้องจึงเป็นระดับครอบครัว ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงย่อมเป็นกรอบกำกับความคิด ความประพฤติของแต่ละคนในครอบครัวให้รู้จักความพอดี รู้จักทางสายกลางในการดำเนินชีวิต หากเขาคิดได้ว่าขาดส่วนใด ก็ต้องคิดหาความรู้เพื่อให้เข้าใจสถานภาพของปัญหาแล้วจึงจะคิดเริ่มแก้ไขปัญหา คือการหาคำตอบหลายๆ คำตอบเท่าที่เป็นไปได้ จากนั้นพิจารณาคำตอบว่าสิ่งใดปฏิบัติได้หรือไม่ได้ จึงเลือกสิ่งที่ปฏิบัติได้อย่างง่ายที่สุดเพื่อลงมือปฏิบัติ หากเลือกปฏิบัติสิ่งยากย่อมต้องใช้เวลาและทรัพยากรจำนวนมากเพื่อแก้ปัญหาที่ไม่สำเร็จโดยง่าย ผู้ลงมือแก้ปัญหาอาจหมดกำลังใจไปเสียก่อน ดังนั้นการเลือกวิธีที่ง่าย ไม่ใช่ทำได้ง่าย แต่เชื่อว่าทำได้และตรงจุดปัญหา เขาก็ต้องมุ่งทำสิ่งที่สร้างสรรค์ มีการปรับตัว มีการร่วมมือและมีการแสวงหาสิ่งที่จะทำให้คุณภาพชีวิตของเขาดีขึ้นบนความพอเพียง
การมีคุณภาพชีวิตที่ดีในการดำรงชีวิตปกติ คือการมีบ้านอยู่อาศัย มีน้ำประปาไว้ใช้ มีไฟฟ้าแสงสว่างซึ่งเป็นสาธารณูปโภคพื้นฐาน ดังนั้นจึงต้องลงมือทำงานหรือกระทำสิ่งอื่นๆ เพิ่มเติมอย่างสร้างสรรค์เพื่อชดเชยส่วนที่ขาด ให้ขึ้นสู่ระดับพอ คือไม่ขาด และมุ่งพัฒนาไปข้างหน้าอย่างต่อเนื่อง เมื่อมีมากขึ้นก็รู้จักความพอประมาณ เก็บหอมรอมริบไว้เพื่อความมั่นคงของตนเองและครอบครัว ส่วนที่เหลือก็ช่วยเหลือคนอื่นๆ เท่าที่เป็นไปได้ คนจนเช่นนี้ย่อมไม่เป็นที่รังเกียจของใคร ต่างก็พร้อมจะร่วมมือช่วยเหลือและแม้แต่จะให้โอกาสกัน การตระหนักรู้ว่าความสุขสะดวกสบายนั้นเป็นความสุขชั่วคราว เป็นความสุขไม่แท้

ระบบเศรษฐกิจพอเพียงมุ่งเน้นให้บุคคลสามารถประกอบอาชีพได้อย่างยั่งยืน และใช้จ่ายเงินให้ได้มาอย่างพอเพียงและประหยัด ตามกำลังของเงินของบุคคลนั้น โดยปราศจากการกู้หนี้ยืมสิน และถ้ามีเงินเหลือ ก็แบ่งเก็บออมไว้บางส่วน ช่วยเหลือผู้อื่นบางส่วน และอาจจะใช้จ่ายมาเพื่อปัจจัยเสริมอีกบางส่วน สาเหตุที่แนวทางการดำรงชีวิตอย่างพอเพียง ได้ถูกกล่าวถึงอย่างกว้างขวางในขณะนี้ เพราะสภาพการดำรงชีวิตของสังคมทุนนิยมในปัจจุบันได้ถูกปลูกฝัง สร้าง หรือกระตุ้น ให้เกิดการใช้จ่ายอย่างเกินตัว ในเรื่องที่ไม่เกี่ยวข้องหรือเกินกว่าปัจจัยในการดำรงชีวิต เช่น การบริโภคเกินตัว ความบันเทิงหลากหลายรูปแบบ ความสวยความงาม การแต่งตัวตามแฟชั่น การพนันหรือเสี่ยงโชค เป็นต้น จนทำให้ไม่มีเงินเพียงพอเพื่อตอบสนองความต้องการเหล่านั้น ส่งผลให้เกิดการกู้หนี้ยืมสิน เกิดเป็นวัฏจักรที่บุคคลหนึ่งไม่สามารถหลุดออกมาได้ ถ้าไม่เปลี่ยนแนวทางในการดำรงชีวิต ดังนั้นสมาชิกในครอบครัวย่อมมุ่งมั่นขยันทำมาหากิน ไม่เกียจคร้าน กระทำการงานต่างๆ อย่างพอประมาณ ไม่มากเกินไปจนไม่มีเวลาอยู่ร่วมกันกับสมาชิกอื่นในครอบครัว ไม่น้อยเกินไปจนไม่พอมีพอกิน

ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงส่งเสริมการใช้ปัญญาคิดหาหนทางประกอบสัมมาอาชีพอย่างมีเหตุมีผล และคิดอย่างรอบคอบเพื่อเป็นภูมิคุ้มกันครอบครัวเอาไว้ให้มีระดับคุณภาพชีวิตที่ดี หัวหน้าครอบครอบหรือสมาชิกในครอบครัวรู้จักเมตตาต่อตนเองคือ พร้อมช่วยเหลือคนในครอบครัวแต่ไม่ให้ตัวเองเดือดร้อน ไม่เป็นหนี้สิน ไม่เป็นบุญคุณ ไม่เจ็บป่วยกายใจ หรือเรียกว่าเมตตาจนเกินกำลัง เมตตาต่อลูกหลานก็ย่อมมีความปรารถนาให้ลูกหลานได้เติบโตแข็งแรง มีความสุข มีความเจริญก้าวหน้า เขาย่อมต้องเตรียมพร้อมอย่างมีภูมิคุ้มกัน ย่อมทำงานเพื่อให้มีทรัพย์สินเงินทองไว้พอที่จะค้ำประกันได้ว่าครอบครัวมีความมั่นคง ไม่ลำบาก เพราะทุกคนในครอบครัวมีหน้าที่ในการดูแลคนในครอบครัวให้ได้ดำรงชีวิตในสังคมได้ เช่น การมีการศึกษา การรักษาพยาบาลเมื่อเจ็บป่วย การซื้อหาเสื้อผ้าเครื่องนุ่งห่ม การดูแลบำรุงรักษาที่อยู่อาศัยให้อยู่ในสภาพที่ดี การดำรงชีวิตมีความเรียบง่าย สอดคล้องกับสังคม ไม่เป็นคนอยู่ยาก กินยาก

คนจนดำรงชีวิตได้อย่างไม่ขัดสน คนรวยประกอบกิจการต่างๆ มีผลกำไร มีส่วนที่เหลือก็ยังสามารถแบ่งปันกันในครอบครัว มีความห่วงใยอาทร และความรักความสามัคคีในครอบครัว คุณภาพชีวิตในระดับครอบครัวที่ดีย่อมทำให้แต่ละปัจเจกบุคคลใช้สมรรถนะคิดอย่างสร้างสรรค์ที่จะพัฒนาตนเอง และแสวงหาระดับคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นไปเรื่อยๆ ภูมิคุ้มกันยังช่วยให้ครอบครัวพัฒนาไปข้างหน้าโดยสอดคล้องกับสังคม เศรษฐกิจ วัฒนธรรมและประเพณีเพื่อให้สมาชิกในครอบครัวมีสายสัมพันธ์ที่รักใคร่สามัคคีและแบ่งปันกัน ครอบครัวที่ถือปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงจะมีความสุขในการได้อยู่ร่วมกัน ทำกิจกรรมร่วมกัน และใช้ชีวิตที่สมดุลเรียบง่าย ไม่ฟุ้งเฟ้อแข่งขันกับคนอื่น แต่มีความมั่นคงในการดำรงความเป็นครอบครัวและส่งต่อความเป็นครอบครัวไปยังรุ่นถัดไปได้ ครอบครัวนั้นย่อมเป็นครอบครัวที่มีความสุขแท้

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s