ปรัชญาคืออะไร

aris-1

ชาวกรีกไม่แบ่งเป็นปรัชญาบริสุทธิ์และประยุกต์เพราะความรู้ทุกอย่างเป็นปรัชญาหมด (การช่างและเทคนิคไม่ถือว่าเป็นความรู้เพราะใช้ฝีมือแทนปัญญา) ความรู้ส่วนใดมีชื่อเรียกเป็นวิชาก็ถือว่าไม่ใช่ปรัชญา ปรัชญาจึงได้แก่ความรู้ที่ยังไม่แยกตัวออกไป

คริสเตียม วอลฟ์ (Christian Wolff 1679-1754) ยุค modern แบ่งเนื้อหาปรัชญาในสมัยของตนเองออกเป็น 4 สาขาคือ Metaphysics, Epistemology, Logics, Axiologia (ซึ่งประกอบด้วย Ethics, Aesthetica, Politics และ Oeconomica)

ยอห์น แพสมอร์ (John Passmore 1914-2004) เห็นว่าความรู้ต่างๆ มีสาขาของตนหมดแล้ว จึงเสนอให้แบ่งปรัชญาเป็นปรัชญาบริสุทธิ์และปรัชญาประยุกต์

เมื่อตีความตามแพสมอร์ ปรัชญาคือ ความพยายามของปัญญาที่จะเข้าใจตัวเองอย่างมีความสุข ในระดับนี้เรียกว่าปรัชญาบริสุทธิ์ มี 2 ขั้นตอน ขั้นตอนแรกสนใจอยากรู้ว่าในบรรดาความรู้ภายนอกตัวเองนั้น อะไรมีอยู่จริงและตัวเองมั่นใจได้อย่างไรว่ามีอยู่จริง เมื่อมั่นใจได้ก็มีความสุข ขั้นตอนนี้คือ อภิปรัชญา (metaphysics) ขั้นตอนหลังสนใจอยากรู้ว่า มั่นใจได้เพราะเกณฑ์ใด ขั้นตอนนี้เรียกว่า ญาณปรัชญา (epistemology) เมื่อเชื่อเกณฑ์ใดก็มีความสุข

ศ.กีรติ บุญเจือ ทดลองคิดว่า ปรัชญาคืออะไร เราจะตอบได้ไหม ถ้า metaphysics แยกออกไปจะแยกไปได้ไหม ถ้าเราลองตีความอย่างนี้ ปรัชญาจะไม่เหลืออะไรเลย ถ้าเราจะลองตีความปรัชญาคืออะไร ผ่านการตีความอย่างหลังนวยุค และสิ่งที่สนใจอาจตั้งชื่อใหม่ได้ แต่ไม่ใช่แยกออกไป ท่านจึงลองตีความได้ว่า

“ปรัชญาคือ วิชาว่าด้วยปัญญา”
– Philosophy is the knowledge about mind: its nature and activities for internal outcome and external outcome-

เมื่อตีความเช่นนี้ก็สำรวจระบบความคิด พบว่า ไม่มีวิชาไหนที่อ้างว่าตนเองเป็นวิชาว่าด้วยปัญญา การแยกของวอลฟ์ก็ล้วนเป็นวิชาอันเป็นผลของปัญญา (product) การแยกของพาสมอร์ก็เอาผลของปัญญามาทำการแยกเฉพาะวิชาที่แยกตัวออกจากวิชาปรัชญาออกไปกับยังไม่แยกออกไปเท่านั้น

เราน่าจะมองได้ว่าปรัชญาจริงๆ ก็คือ ปัญญาที่สนใจจะศึกษาปัญญาตัวมันเอง และเราไม่ต้องกังวลว่ามันจะแยกไปเป็นวิชาอิสระ มันแยกไปตั้งชื่อได้ แต่มันก็ยังเป็นวิชาว่าด้วยปัญญาอยู่นั่นเอง

ทำไมปัญญาจึงพยายามจะรู้เรื่องของมันเอง เพื่อ

  1. เพื่อประโยชน์ภายนอกตน
  2. เพื่อประโยชน์ภายในตน = มาตรการความจริง, ความดี, ความงาม เป็นการรู้คุณภาพ เป็นการรู้เรื่องคุณค่า

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s