ราชบัณฑิตเสวนา ตอนที่ 90

idol

ราชบัณฑิตเสวนา (90)

กีรติ บุญเจือ ราชบัณฑิต

Idol กับ Icon

คำ “idol” มาจากภาษากรีก eidolon  แปลว่าภาพ มาจาก eidos มโนคติ เช่น โลกแห่งมโนคติของเพลโทว์ แปลงเป็นละตินว่า idea อังกฤษทับศัพท์ละตินว่า idea ส่วน eidolon แปลงเป็นละตินว่า idola กลายเป็นอังกฤษว่า idol  คำ “icon” มาจากภาษากรีกว่า eicon ความเหมือน, ภาพเหมือน แปลงเป็นละตินว่า icona กลายเป็นอังกฤษว่า icon

ทั้ง 2 คำเมื่อนำเอามาใช้ในศาสนากรีกมีความหมายเหมือนกันว่า รูปและ/หรือภาพเทพเจ้าที่ผู้มีศรัทธาสร้างขึ้นไว้เคารพบูชาและประกอบพิธีกรรมตามศรัทธา

ศาสนาคริสต์นำเอาไปใช้โดยให้ความหมายต่างกัน คือ Idola หรือ Idol หมายถึงเทวรูปของศาสนาอื่นที่ตนไม่เคารพ ส่วน Icona หมายถึงรูปและภาพศักดิ์สิทธิ์ในศาสนาของตนอันได้แก่รูปและภาพที่สร้างขึ้นเคารพในฐานะแทนพระบิดา พระบุตร พระจิต พระแม่มารีย์ และนักบุญทั้งหลาย ซึ่งจะไม่ยอมเรียกว่าเป็น Idol นักท่องเที่ยวผจญภัยจากยุโรปมาเอเชียรุ่นแรกๆกลับไปเผยแพร่บันทึกว่ามี Idol ของศาสนาต่างๆที่พวกเขาไม่เคารพอยู่เต็มเมือง ไม่เหมือนในยุโรปที่มีรูปเคารพของพวกเขาอยู่เต็มเมืองที่เป็น Icon

ในเวลาไล่เลี่ยกันนั้นก็มีชาวมุสลิมจากตะวันออกกลางที่ท่องเที่ยวผจญภัยในยุโรปกลับไปเผยแพร่บันทึกว่าในยุโรปมี Idol อยู่เต็มเมืองซึ่งพวกเขาไม่เคารพ เพราะในศาสนาอิสลามไม่มีแม้แต่ Icon  ดังนั้นสำหรับชาวคริสต์(คาทอลิกและออร์โทดอกซ์) Idol และ Icon มีความหมายต่างกันชัดเจน ในห้วงหนึ่งที่มีชาวคริสต์หัวรุนแรงกลุ่มหนึ่งออกล่าทำลายรูปเคารพในศาสนาของตนเอง พวกเขาถูกบันทึกในประวัติศาสตร์ว่าเป็นพวก Iconoclasts  แปลว่า ผู้ทำลาย Icon ไม่ใช่ผู้ทำลาย Idols

ต้องไปทำลายรูปเคารพของศาสนาอื่นจึงได้ชื่อว่า ผู้ทำลาย Idol (Idoloclast) และคำ iconoclast นักประวัติศาสตร์ฝ่ายเคารพรูปพระเยซูเป็นผู้ประดิษฐ์ขึ้นใช้แล้วติดตลาดผู้เขียน ก็เลยได้เป็นคำกุญแจ หากฝ่ายไม่เคารพรูปเป็นผู้ประดิษฐ์ก็คงเลือกคำ Idoloclast ซึ่งค้ำประกันความชอบธรรมให้แก่การกระทำของตนมากกว่าคำ Iconoclast

แฟรงสิส เบขัน (Francis Bacon -ขัน- ใช้อักษรสูงทับศัพท์เพื่อให้อ่านสั้นเท่านั้น ไม่จำเป็นต้องเป็นเสียงจัตวา) แยกความหมายของ 2 คำนี้ตามประเพณียุโรป จึงใช้คำ Idol เป็นภาพพจน์หมายถึงอคติ(prejudice)ในปรัชญาของตนคือหมายถึงข้อความเชื่อที่มีคนเชื่อแต่ผู้คิดเองไม่เชื่อ ถ้าตนเองเชื่อก็จะต้องเรียกว่า Icon แต่ก็ต้องเป็นคำภาพพจน์ถึงสัจธรรมไม่ใช่อคติ

เบขันแบ่งอคติออกเป็น 4 ภาพพจน์ เรียกเป็นภาษาละตินว่า IdolaTribus, IdolaAntri, IdolaFori, IdolaTheatri

Idol of the Tribe อคติในสายเลือด คือความโน้มเอียงที่จะเชื่อหรือปฏิบัติ ตามกันในเผ่าในตระกูลของตน เช่นชาวสุพรรณเลือดร้อนกว่าชาวพายัพตามสายเลือด

Idol of the Cave  อคติแห่งจากการศึกษา เช่นผู้จบการศึกษาในประเทศรู้สึกว่าปรัชญาเป็นเรื่องไร้ประโยชน์เสียเวลาเรียน

Idol of the Market-place อคติจากภาษาที่ใช้ประจำ เช่นผู้ใช้แต่ภาษาไทยรู้สึกว่าพหูพจน์ไม่ต่างจากเอกพจน์

Idol of the Theater อคติจากประเพณีและศาสนา เช่น ป่าช้าของชาวพุทธน่ากลัว แต่ฮวงจุ้ยของชาวขงจื๊อเป็นศูนย์รวมใจของญาติ

ตามความหมายดั้งเดิมเช่นนี้ ผู้ได้รับการยกย่องว่าเป็นไอค่อนจึงน่าภูมิใจใสสะอาดกว่าได้รับการยกย่องว่าเป็นไอด้อลด้วยประการฉะนี้

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s