upekha

kalama

upekha อุเบกขา

ผู้แต่ง : สุดารัตน์  น้อยแรม

ผู้ปรับแก้ :  กีรติ  บุญเจือ

ทุกสิ่งทุกอย่างเกิดขึ้นจากใจของเราทั้งนั้น ปัญหาความทุกข์จะเล็กหรือใหญ่ มักจะมีทางออกของมันเสมอ ตามหลักความเป็นจริง เรื่องใหญ่อาจจะต้องใช้เวลาในการแก้นานสักหน่อย เนื่องจากส่วนใหญ่เป็นปัญหาที่ก่อประสานกันอยู่เยอะมาก ส่วนเรื่องเล็ก ๆ น้อย ๆ ย่อมจะแก้ได้เร็วกว่าปัญหาเรื่องใหญ่ ๆ ทั้งนี้ขึ้นอยู่ที่ว่าเราจะพยายามฝึกการคิดไตร่ตรองแก้ปัญหานั้น ๆ หรือจะเอาปัญหานั้นมาขยายให้กว้างขึ้น คิดในทางที่ผิดเพื่อทำให้ตนเองไม่มีความสุข ปัญหาต่าง ๆ ที่เราต้องพบเจอ ถ้าหากเราไม่ใช้อารมณ์ในการแก้ไขปัญหา แต่ค่อย ๆ คิดพิจารณาใคร่ครวญอย่างมีเหตุผลก็จะสามารถผ่านพ้นปัญหาไปได้

เหรียญบาทยังมีสองด้าน ชีวิตคนเราย่อมมีหลายเหลี่ยม หลายแง่ หลายมุม ปัญหาและอุปสรรคมากมายที่เกิดขึ้นล้วนมีสาเหตุอื่น ๆ เข้ามาประกอบ แต่คนเรามักจะคิดไม่ออก นึกไม่ถึง ค้นหาสาเหตุไม่เจอ เพราะไม่ได้รับการฝึกให้คิดมานั่นเอง จึงมองไม่ได้ทะลุในปัญหาต่าง ๆ ที่เกิดขึ้น ทุกข์หรือปัญหาต่าง ๆ ของคนเราก็เช่นกัน เนื้อแท้ของทุกข์ไม่เท่าไร แต่การขยายให้เกิดความวิตกกังวลหวาดกลัวไปล่วงหน้า คือ ทุกข์ที่ใหญ่กว่า พระพุทธองค์ตรัสไว้ว่า “ เรื่องทุกเรื่องเริ่มต้นที่ใจ สำคัญที่ใจ ถ้าหากใจเสียหายแล้ว จะทำจะพูดอะไรก็เกิดความเสียหาย ความทุกข์ร้อนก็จะติดตามคนนั้นไป เหมือนกับล้อเกวียนที่หมุนตามรอยเท้าโคที่ลากเกวียนไป ” ที่ว่าสำคัญที่ใจ เพราะใจเป็นผู้สั่งให้กายเคลื่อนไหว ให้พูด แม้แต่ให้คิดอะไรใจก็เป็นผู้สั่ง และหากร่างกายปราศจากวิญญาณหรือลมหายใจแล้ว ก็จะเป็นเพียงวัตถุที่ไร้ความรู้สึก มีสภาพไม่ต่างจากท่อนไม้ ใจมีลักษณะวิ่งหาอารมณ์ เวลามีอะไรมากระทบประสาทสัมผัสไม่ว่าจะเป็นทางตา ทางหู ใจก็จะออกหน้ารับ ทำให้เกิดการรับรู้ทางตา ทางหู ซึ่งเรียกว่าเกิดการเห็น การได้ยิน จึงกล่าวได้ว่าทุกสิ่งทุกอย่างเริ่มต้นที่ใจ

การสำเร็จด้วยใจอุเบกขา เป็นปรากฏการณ์ทางรูปธรรมนามธรรม ที่สามารถรับรู้สัมผัสจับต้องได้นั้น เราจะรู้ได้ด้วยใจ เช่น เมื่อเรากล่าวว่า ตาเห็นรูป หูได้ยินเสียง จมูกได้กลิ่น ลิ้นรับรส กายถูกต้องสัมผัส แต่ที่จริงแล้วใจต่างหากที่เป็นผู้เห็น เป็นผู้ได้ยิน เป็นผู้ได้กลิ่น การเห็น การได้ยิน การได้กลิ่น การได้รส สำเร็จได้รับรู้ได้เพราะใจนั่นเอง ใจซึ่งเป็นผู้ที่ทำหน้าที่รับรู้อารมณ์ต่าง ๆ เหล่านี้ เมื่อใจผิดปกติหรือเสียหายจากสิ่งต่าง ๆ ที่กระทบเข้ามาไม่ว่าจะเป็นโทสะความโกรธเคือง โมหะความไม่รู้เท่าทันสิ่งทั้งหลายตามความเป็นจริง หรือราคะความรักใคร่ยินดีติดใจ ไม่ว่าจะทำหรือพูดอะไรออกไป ก็จะกระทำและพูดไปตามอำนาจของกิเลส เมื่อเป็นเช่นนั้นทุกข์ย่อมติดตามคนนั้นไป เหมือนล้อเกวียนหมุนตามรอยเท้าโคที่เขาใช้ลากเกวียนไป เพราะการคิด การพูด การกระทำด้วยอำนาจของกิเลสที่ครอบงำใจนั้น เป็นการสร้างเหตุแห่งทุกข์มีผลเป็นทุกข์ ทุกข์อันดับแรกคือทุกข์ภายในใจเกิดขึ้นทันที ทุกข์ต่อมาได้แก่ ทุกข์ที่เป็นผลจากการพูดไม่ดี ทำไม่ดี ก่อให้เกิดศัตรู ไม่เป็นที่ไว้วางใจขาดความเชื่อถือ และมีจิตหวาดระแวง ไม่มีความสุข

ธรรมะว่าด้วยอุเบกขา อันเป็นสภาวะในการรับรู้แบบปล่อยวาง ไม่มีการปรุงแต่งด้วยความคิดเห็นของตน ไม่รู้สึกยินดียินร้ายกับสิ่งเร้าหรือสถานการณ์นั้น แต่เป็นการใช้ปัญญาพิจารณาเห็นผลที่เกิดขึ้นจากเหตุ ทำให้รู้เข้าใจและยอมรับเหตุและผลจากสถานการณ์ที่ต้องเผชิญอยู่ด้วยใจที่เป็นผลจากการตั้งใจในการฝึกจิตมาอย่างสูง เข้าใจถึงบ่อเกิดแห่งความแปรปรวนทั้งหลายของชีวิตและธรรมชาติอันแท้จริง หากพิจารณาอุเบกขาธรรมแล้วจะเห็นว่า ไม่ว่าจะมองโลกในแง่ดีหรือแง่ร้ายก็แล้วแต่ ถ้าปราศจากอุเบกขาแล้ว คนเราย่อมเกิดความรู้สึกมีความสุขเมื่อเป็นเรื่องดี และเป็นทุกข์ใจเมื่อเห็นว่าเป็นเรื่องร้าย ซึ่งความรู้สึกทั้งสองต่างก็กระทบอารมณ์หรือใจด้วยกันทั้งคู่ อาจจะทำให้คนมีความสุขได้แต่ในไม่ช้าความทุกข์ก็จะเกิดขึ้นมาได้อีก แม้จะได้รับการฝึกให้มองโลกในแง่ดี แต่เหตุการณ์ในโลกก็มีทั้งดีและร้าย ทุกสภาพการณ์นั้นอยู่ได้ไม่นานถึงเวลาก็ต้องเปลี่ยนแปลงไปไม่มีใครควบคุมได้

ความเป็นจริงในชีวิตของมนุษย์ ย่อมมีทั้งทุกข์และสุขคละเคล้าปะปนกันไป ซึ่งทุกสิ่งทุกอย่างล้วนมาจากจิตใจของมนุษย์เรานั่นเอง เนื่องจากใจเป็นผู้กำหนดกายหรือพฤติกรรมมนุษย์ ต้องพยายามดูแลรักษาจิตใจ ทำใจให้เป็นสุขด้วยอุเบกขา เพื่อไม่ให้เกิดความเสียหายจากการครอบงำของสิ่งต่าง ๆ ที่เข้ามาในชีวิต ใช้สติปัญญาไตร่ตรองประกอบกับใช้เหตุผล   ในการแก้ไขปัญหา ปัญหาเมื่อเกิดขึ้นมาแล้วก็สามารถจบสิ้นไปได้ตามกาลเวลา ตามกฎไตรลักษณ์ คือ อนิจจัง ทุกขัง อนัตตา คือทุกสิ่ง ทุกอย่างเกิดขึ้นมาแล้ว ก็มีการดำรงอยู่ในชั่วขณะหนึ่ง สุดท้ายสิ่งเหล่านั้นก็ดับหรือสลายไปตามกาลเวลา

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s