philosophy of art

philosophy of art ปรัชญาศิลปะ

ผู้แต่ง : รวิช ตาแก้ว
ผู้ปรับแก้ : กีรติ บุญเจือ

ปรัชญาศิลปะ(Philosophy of Art) คือ ปรัชญาประยุกต์แขนงหนึ่งที่นำเอาปรัชญาบริสุทธิ์ไปตีความผลสรุปของศิลปศาสตร์ต่าง ๆ

ปรัชญาศิลปะกับสุนทรียศาสตร์ คำว่าสุนทรียศาสตร์มาจากศัพท์บาลีว่า “สุนทรี” แปลว่าดี งาม สุนทรียศาสตร์จึงมีความหมายตามรากศัพท์ว่า วิชาว่าด้วยความงาม ผู้บัญญัติศัพท์ต้องการใช้แปลคำภาษาอังกฤษว่า aesthetics ซึ่งมาจากศัพท์ภาษากรีกว่า aisthetikos ซึ่งเป็นคุณศัพท์ของคำกริยา aisthanomai แปลว่ารู้ด้วยผัสสะ (to perceive) แต่ทว่าศัพท์ aesthetics ในภาษาอังกฤษกำหนดไว้ให้หมายถึงวิชาว่าด้วยศิลปะโดยทั่วไป ซึ่งอาจจะแบ่งออกเป็นสาขาตามแง่พิจารณาได้เป็น

1) ประวัติศาสตร์ศิลปะ(History of Art)
2) วิจารณ์ศิลปะ (Criticism of Art)
3) ทฤษฎีศิลปะ (Theory of Art)
4) จิตวิทยาศิลปะ (Psychology of Art)
5) สังคมวิทยาศิลปะ (Sociology of Art)
6) ปรัชญาศิลปะ (Philosophy of Art)

ปรัชญาศิลปะจึงนับได้ว่าเป็นส่วนหนึ่งของสุนทรียศาสตร์ ซึ่งถือเอาผลสรุปของสุนทรียศาสตร์สาขาอื่น ๆ ทั้งหมดเป็นข้อมูล พยายามค้นหาคำถามที่อาจจะมีได้จากข้อมูลเหล่านั้น แล้วตีความปัญหาดังกล่าวด้วยระบบปรัชญาบริสุทธ์เท่าที่เราทราบหรือสนใจ

ประเภทของศิลปะ แบ่งออกเป็นประเภทใหญ่ ๆ ได้ 3 ประเภท คือ

1) จักษุศิลปะ (visual art บางคนก็เรียก plastic art หรือ spatial art) ได้แก่ จิตรกรรม (painting) ประติมากรรม (sculpture) และสถาปัตยกรรม (architecture)
2) จินตศิลปะ (imaginative art) ได้แก่ ดนตรี (music) และวรรณคดี (literature)
3) ศิลปะผสม (mixed art) ได้แก่ ลีลาศ (dancing) การละคร (drama) และภาพยนตร์ (cinema)

องค์ประกอบของศิลปะ มี 4 อย่าง คือ

1) สื่อ (media) ได้แก่ สิ่งที่ศิลปินนำมาใช้เพื่อถ่ายทอดการสร้างสรรค์ของตนให้ประจักษ์แก่ผู้อื่น เช่น ผ้าใบและสีสำหรับจิตรกรรม หินอ่อนสำหรับประติมากรรม คำพูดสำหรับกวีนิพนธ์
2) เนื้อหา (content) ได้แก่ เรื่องราวที่ศิลปินแสดงออกมา โดยใช้สื่อที่เหมาะสม
3) สุนทรียธาตุ (ดู aesthetical elements) มีได้ 3 อย่างคือ ความงาม (beauty) ความแปลกหูแปลกตา (picturesqueness) และความน่าทึ่ง (sublimity)

การที่คนใดคนหนึ่งมีสุนทรียธาตุในความสำนึก เราเรียกว่ามีประสบการณ์ทางสุนทรียศาสตร์ (aesthetical experience)
ศิลปกรรมชิ้นหนึ่ง ๆ อาจจะมีสุนทรียธาตุเพียงอย่างเดียวหรือหลายอย่างผสมกันก็ได้ เช่น พระพุทธรูปอาจจะมีทั้งความงามและความน่าทึ่งปนกัน ภาพต้นโอ๊กอาจจะมีทั้งความงาม ความแปลกหูแปลกตาและความน่าทึ่งรวมอยู่ในภาพเดียวกันก็ได้ นอกจากนั้นสิ่งของตามธรรมชาติซึ่งมิได้เกิดจากการสร้างสรรค์ของมนุษย์ก็มีสุนทรียธาตุเหล่านี้ได้ด้วย เรียกว่าสุนทรีตามธรรมชาติ ไม่ใช่สุนทรีจากการสร้างสรรค์ นอกจากจะถือเป็นการสร้างสรรค์ของพระเจ้า ซึ่งก็คือธรรมชาตินั่นเอง

ศิลปิน(artistic elements) ได้แก่ ความรู้สึกนึกคิดและชีวิตจิตใจ รวมทั้งความหลังและความใฝ่ฝันของศิลปินที่แฝงอยู่ในศิลปกรรมที่เขาสร้างสรรค์ขึ้นมา ธาตุเหล่านี้ศิลปินอาจจะตั้งใจหรือไม่ตั้งใจจะสอดแทรกเข้าไปก็ได้ แต่จะมีสอดแทรกอยู่เสมอ เช่น ความเคารพ หรือความรู้สึกเหยียดหยามที่ศิลปินมีต่อบุคคลที่เขากำลังวาดอยู่ จะสอดแทรกเข้าในศิลปกรรมชิ้นนั้นด้วย

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s