paradigm and truth

paradigm and truth กระบวนทรรศน์กับความจริง

ผู้แต่ง : ศุภชัย ศรีศิริรุ่ง
ผู้ปรับแก้ : กีรติ บุญเจือ

“ความจริง จะตัดสินด้วยการใช้งานได้ดี (workability) นั้นไม่ได้ แต่ต้องอยู่ที่มีความสมนัยระหว่างข้อเชื่อกับข้อเท็จจริง (correspondence of beliefs to facts)”

ข้อความนี้แสดงจุดยืนของกระบวนทรรศน์ที่่ 4 ที่มั่นใจในวิธีการทางวิทยาศาสตร์ว่าเป็นมาตรการที่ให้ความรู้ตรงกับความเป็นจริง โดยเชื่อว่ามีความเป็นจริงเป็นวัตถุวิสัยอยู่ภายนอกผู้สังเกตการณ์ เป็นข้อเท็จจริงที่รอการค้นพบและทดสอบได้ด้วยวิธีวิทยาศาสตร์

มาตรการตัดสินความจริงนั้นมีความแตกต่างกันไปตามกระบวนทรรศน์ของมนุษย์
– กระบวนทรรศน์ดึกดำบรรพ์ ถือน้ำพระทัยเบื้องบนเป็นสำคัญ เมื่ออ้าง “เบื้องบน” ก็ยอมรับโดยดีว่าจริง
– กระบวนทรรศน์โบราณ มั่นใจว่าจริงเพราะเป็นกฎธรรมชาติ ที่เจ้าสำนักต่าง ๆ ค้นพบแล้วนำเสนอ สำนักใครสำนักมัน
– กระบวนทรรศน์ยุคกลาง มั่นใจว่าจริงเพราะเป็นคำสอนของศาสดา และความจริงคือ ความสุขในโลกหน้า
– กระบวนทรรศน์นวยุค มั่นใจในวิธีวิทยาศาสตร์ที่จะได้ความจริงจากการสังเกตและทดลอง ถ้าเป็น ประสบการณ์นิยม ก็มั่นใจว่าวิทยาศาสตร์ให้ความจริงที่ตรงกับข้อเท็จจริงที่อยู่เป็นเอกเทศภายนอก เรียกว่า มาตรการสมนัย (Correspondence criterium)
เหตุผลนิยมใช้ปัญญาสร้างเครือข่ายก่อนแล้วใช้วิธีวิทยาศาสตร์ทดสอบเป็นจุด ๆ เพื่อรับรองเครือข่าย เป็นมาตรการสหนัย (Coherence criterium) เน้นที่ความสอดคล้อง คล้องจองกันเป็นระบบ
ปฏิบัตินิยม ยอมรับว่าจริงตราบเท่าที่จะสามารถนำไปใช้ได้ผลจริงตามที่คาดหมาย
– สำหรับกระบวนทรรศน์ที่ 5 หลังนวยุค ให้ใช้วิจารณญาณอย่างเหมาะสมในการเลือกใช้มาตรการต่าง ๆ ดังกล่าวข้างต้น คือการวิเคราะห์ ประเมินค่าและเลือกทางที่ให้คุณค่าที่สุดแก่คุณภาพชีวิต นั่นคือเลือกมาตรการใด ๆ ก็ได้ ไม่ว่าจะเป็น สมนัย สหนัย หรือ การใช้งานได้ดี แต่ต้องใช้ดีในการพัฒนาคุณภาพชีวิตได้จึงเชื่อได้ว่าจริง ความจริงกับความดีจึงเป็นสิ่งเดียวกัน

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s