good

good, the ความดี

ผู้แต่ง : ศุภชัย ศรีศิริรุ่ง
ผู้ปรับแก้ : กีรติ บุญเจือ

ความประพฤติ “ดี” คืออะไร นั้นเป็นปัญหาที่ดึงดูดมนุษย์ให้พยายามแสวงหาคำตอบที่เป็นไปได้กันต่อไปทุกยุคสมัย พอจะประมวลนิยามความ “ดี” ผ่านการตีความตามกรอบกระบวนทรรศน์ต่าง ๆ ได้ดังนี้
กระบวนทรรศน์ดึกดำบรรพ์ ถือว่าการประพฤติดีนั้นคือความพยายามอย่างที่สุดที่จะรู้น้ำพระทัยของเบื้องบนและปฏิบัติตาม
กระบวนทรรศน์โบราณ แบ่งเป็น 3 กลุ่ม ได้แก่

1. กลุ่มศาสนาถือว่า ความดี ได้แก่ความประพฤติตามกฎเกณฑ์ที่ศาสนาวางไว้อย่างเคร่งครัด เพื่อความหลุดพ้น เช่น ในพระพุทธศาสนา ความดีคือความดับทุกข์ได้ตามลำดับขั้นของการพัฒนาจิตใจและปัญญา

2. กลุ่มพอใจนิยม (satisfactionism) ถือว่า ความดี ได้แก่การได้ใช้ชีวิตในโลกนี้อย่างฉลาดให้ได้เปรียบที่สุดจนพอใจ มีหลายลัทธิก็ตีความ “ความพอใจ” ที่แตกต่างกันออกไป เช่น

  • ลัทธิซาฟฟิสม์ (Sophism)ได้แก่การได้ทำตามที่ชอบ ชอบอะไรได้ทำตามนั้นคือความดี
  • ลัทธิรตินิยม (Hedonism) ได้แก่การกอบโกยหาความบันเทิงให้มากที่สุดในทุกโอกาส
  • ลัทธิเอพเพอคีวเรียน (Epicureanism)ได้แก่ การรู้จักประมาณตนในการหาความบันเทิงให้ได้นานที่สุดเท่าที่จะนานได้ ต้องรู้จักยับยั้งชั่งใจถนอมไว้เสวยสุขนาน ๆ
  • ลัทธิสโทว์อิก (Stoicism)ได้แก่การพอใจกับสิ่งที่จำเป็นในชีวิตเท่านั้น
  • ลัทธิซีนนิก (Cynicism)ได้แก่ การพอใจกับความรู้สึกว่าไม่ต้องการอะไรเลย ดำเนินชีวิตเหมือนสุนัข หิวเมื่อใดค่อยหากิน ไม่หิวก็ไม่สนใจเก็บหรือหวงไว้

3. กลุ่มหาความรู้(intellectualism)ได้แก่ กลุ่มนักปรัชญากรีก Socrates Plato และ Aristotle ต่างมุ่งหาความรู้เพื่อให้พบความจริงแท้ ถือว่า คุณธรรมคือความรู้ความเป็นจริง (Virtue is knowledge) และก็กล่าวต่อไปด้วยว่า ความรู้สอนกันไม่ได้ (Virtue cannot be taught) ซึ่งหมายความว่า รู้ตามที่เรียนมาไม่พอ ต้องปฏิบัติตามที่รู้ด้วย นักปรัชญาแต่ละท่านต่างก็เสนอความเป็นจริงตามทัศนะของตน ไว้ให้ศึกษา
กระบวนทรรศน์ยุคกลาง มีศาสนาใหญ่เกิดขึ้น 2 ศาสนา คือ ศาสนาคริสต์และอิสลาม ถือว่าความดีคือความศรัทธาประพฤติตามน้ำพระทัยของพระเจ้าตามคำสั่งสอนของศาสดา หรือ วิวรณ์นิยม (apocalyptism)

กระบวนทรรศน์นวยุค เสนอคำตอบ 3 แนวโดยไม่ต้องพึ่งศาสนา
1. ความดีคือจงทำตามหน้าที่ ที่จะให้เป็นสากล เรียกว่า พันธนิยม (deontologism)
2. ความดี คือจงทำเพื่อประโยชน์ ได้ทั้ง เพื่อประโยชน์ส่วนตัว และเพื่อประโยชน์ส่วนรวมเรียกว่า ประโยชน์นิยม (utilitarianism)
3. ความดี คือจงทำตามประเพณี เรียกว่า ขนบนิยม (traditionalism)

กระบวนทรรศน์หลังนวยุค ยอมรับว่าความดีนั้นมีอยู่แต่นิยามไม่ได้ หรือแม้จะนิยามได้ก็มีหลากหลายความคิด ต่าง ๆ นานา ไม่ตายตัว ขึ้นกับการตีความตามกรอบกระบวนทรรศน์ของคนในสังคม ซึ่งมีทั้งจุดเด่นและจุดด้อย จึงแนะนำให้ไม่ละเลยหรือมองข้ามคุณค่าทางจริยธรรมไม่ว่าในรูปแบบใด ที่จะสามารถนำมาใช้พัฒนาคุณภาพชีวิตได้จริง ความดีจึงได้แก่ความประพฤติทุกรูปแบบที่สามารถพัฒนาคุณภาพชีวิตของแต่ละบุคคลให้สูงขึ้นกว่าเดิมขึ้นไปเรื่อย ๆ ด้วยการสร้างสรรค์ ปรับตัว ร่วมมือและแสวงหา เรียกว่าปรัชญาหลังนวยุค (postmodern philosophy) อันเป็นเนื้อหาเดียวกันกับจริยศาสตร์หลังนวยุค (postmodern ethics) อันได้แก่ รู้และปฏิบัติตามความสามารถ ศักยภาพและบริบท ที่มีอยู่แตกต่างกันของแต่ละบุคคลและสังคม

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s