อุปนัย

coressp

เรื่อง : อุปนัย

Topic: induction

ผู้แต่ง : พระปรียะพงษ์ คุณปัญญา

ผู้ปรับปรุง : กีรติ บุญเจือ

อุปนัย ( induction ) คือ วิธีการหาเหตุผลโดยการพิสูจน์จากประสบการณ์เฉพาะหน่วยเพื่อยืนยันถึงความน่าเชื่อถือความรู้ทั่วไปที่เรายังไม่แน่ใจ

ความสมเหตุสมผลของอุปนัย ( validity of induction ) คือ จะต้องเกิดจากประสบการณ์ตรงและมีลักษณะที่ผู้พบเห็นสิ่งนั้นๆ ปักใจเชื่อ ( assent ) คือ หมายรู้ว่า ลักษณะดังกล่าวนั้นเป็นลักษณะเฉพาะของสิ่งนั้น เช่น คนไทยทุกคนเคยเห็นต้นมะพร้าวมาตั้งแต่เกิดแล้ว ซึ่งลักษณะเฉพาะของต้นมะพร้าวดังกล่าวนั้น ไม่มีกิ่งก้านเหมือนต้นไม้อื่นๆ คนไทยทุกคนก็จะคิดโดยการอนุมานลักษณะทั่วไปของต้นมะพร้าวด้งกล่าวได้ว่า “ เป็นต้นไม้ชนิดหนึ่งที่ไม่แตกกิ่งก้านสาขา ” กรณีนี้เรามีสิทธิปักใจเชื่อได้มากที่สุด เพราะว่าเราอยู่ในสภาพแวดล้อมที่มีธรรมชาติ แต่ถึงกะนั้นก็ยังไม่เพียงพอ

สำหรับกรณีที่มีประสบการณ์ที่น้อยเกินไป หรือหาตัวอย่างในการที่นำมาเป็นตัวกำหนดในการปักใจเชื่อยังไม่เพียงพอ ทำให้ขาดการอนุมานในกรณีดังกล่าว ซึ่งจะเห็นได้ว่าวิธีอุปนัยมีกฏความสมเหตุสมผลเพียงกฏเดียวก็จริง แต่ในรูปของการลงมือปฏิบัติแล้ว ตัดสินความสมเหตุสมผลได้ยากกว่าหลักเกณฑ์การตัดสินแบบนิรนัยมาก เพราะว่าวิธีการอุปนัยนั้นจำต้องอาศัยหรือกำหนดให้ได้อนุมานที่แน่นอนว่า เมื่อไรจึงจะปักใจได้ ทั้งนี้ต้องอาศัยความเชี่ยวชาญไหวพริบ การเป็นคนชังสังเกต ของผู้ที่ปฏิบัติวิธีอุปนัยเป็นปัจจัยสำคัญในการอนุมาน

ดังนั้น การหาเหตุผลอย่างถูกต้องตามหลักเกณฑ์อุปนัยนั้น ก็ยังไม่อาจสามารถให้ความแน่นอนในผลสรุปที่เกิดขึ้นได้อย่างเบาใจนัก เป็นแต่เพียงว่าเป็นการให้ความน่าจะเป็น ( probability ) ถึงความเป็นไปได้ของสิ่งนั้นๆมากน้อยเพียงใด เท่านั้นเอง นักตรรกวิทยาจึงมีหน้าที่ค้นหาวิธีดำเนินการพิสูจน์ให้บรรลุเป้าหมายดังกล่าว
มี 2 ตัวการ (factor) ที่พึงระวังมิให้ทำลายความแม่นยำของวิธีการอุปนิสัย คือ

1. ตัวการไม่เกี่ยว (ดู irrelevant factor)

2. ตัวการรอดพ้นสายตา (ดู unnoticed factor)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s